Ik kan je huig zien! – afstand in lichaamstaal

 

In non-verbale communicatie zijn afstand en territoria belangrijke aspecten en ook eenvoudig te meten. Om het ons communicatiefans gemakkelijk te maken is er ooit een indeling gemaakt van onderlinge afstanden, die nog steeds bruikbaar is. Volgens deze indeling zijn er grofweg vier belangrijke afstanden die wij mensen in acht nemen: de zogeheten ‘zones’. De zones kunnen enigszins afwijken per land, cultuur, etc. (noorderlingen bewaren bijvoorbeeld meestal iets meer onderlinge afstand dan zuiderlingen).

Indeling in zones
De vier belangrijkste zones volgens de indeling die toentertijd is gemaakt, zijn:

– de publieke zone
– de sociale zone
– de persoonlijke zone
– de intieme zone

In sommige publicaties worden de zones ook aangeduid met afmetingen (Intieme zone: 0-50 cm, etc.) maar ik vind de verschillen per land, cultuur, omgeving, enzovoort te groot om er een betrouwbare benadering op los te laten. Daarnaast is het prachtig om te zien hoe mensen absoluut geen meetlat nodig hebben om te bepalen waar de ene zone ophoudt en de andere begint. Praktisch iedereen voelt dit ‘automatisch’ aan.

Ga eens uit mijn aura!
Je kunt dit eenvoudig testen door een klein stapje dichterbij iemand te gaan staan dan je normaal gesproken tijdens een gesprek zou doen, en dan op de reactie van je gesprekspartner te letten.

De meeste mensen doen gezellig mee en zetten datzelfde kleine pasje achteruit om de afstand weer te vergroten, sommigen blijven weliswaar staan maar brengen een barrière aan tussen jullie: armen over elkaar, een hand omhoog brengen, een tas tussen jullie houden of een voorwerp zoals een mobieltje omhoog houden.

Prachtig om te zien en leuk om mee te experimenteren.

Zelfstudie
Dit werkt ook met de ruimere zones, zoals de sociale zone. Met een beetje oefening kun je heel goed aan de reacties van anderen zien wanneer je een denkbeeldige zone doorbreekt. Ik heb dat altijd een prachtig spelletje gevonden: niemand heeft er last van, het is leerzaam en je hoeft je niet te vervelen als je ergens met meer mensen moet wachten. In de wachtkamer van de tandarts strekte ik mijn benen uit, en vlak daarna trok de man tegenover me zijn benen in terwijl hij doorlas in een tijdschrift. Op een bank in een plantsoen schoof ik een centimeter of twee in de richting van iemand die daar ook zat, en hij legde zijn krant naast zich neer (tussen ons in). Als je dit af en toe eens bestudeert, krijg je een heel accuraat idee over het aanvoelen van zones en hoef je geen liniaal mee te nemen om te meten.

Dans door de kamer
Het verschijnsel waarbij een van beide gesprekspartners een stapje naar de ander toe doet, en de ander reageert door meer afstand te nemen is wel eens gefilmd, en daarna versneld afgespeeld. Het was prachtig om te zien hoe twee mensen tijdens een gesprek van ongeveer een half uur een hele kamer door ‘walsten’: de een vooruit lopend, de ander achteruit, en telkens een bocht makend wanneer hij met de rug tegen een muur stond.

Ik kan zien wat je gisteren gegeten hebt
Sommige mensen hebben geen enkel gevoel voor zones en staan voortdurend te ver af of te dichtbij. De meesten doen dat niet expres – zoals gezegd hebben ze er gewoon geen gevoel voor – en wie het uit een soort machtsvertoon doet, heeft een heel ander probleem. Hoe ga je nu om met iemand die voortdurend te dicht bij je gaat staan? De gebruikelijke reflex is mee te bewegen en telkens een stapje achteruit te doen. Om de nieuw verworven afstand tussen jullie te herstellen, zal de ander dan weer een stap naar je toe doen en zo dansen jullie al zonebepalend door het gesprek.

Tip
Draai het eens om. Wanneer iemand erg dicht op je komt staan, doe eens een miniem stapje naar voren (of leun desnoods iets meer naar de ander toe). Verrassend om te zien hoe eerdere pogingen tot vergroten van de afstand niet werkten, en dit wel. Bijna altijd (er blijven uitzonderingen natuurlijk) doet de ‘nabije’ dan ineens uit zichzelf een stapje terug. Andersom werkt het ook: wanneer iemand erg veraf gaat staan of zitten in jullie gesprek, vergroot de afstand dan nog iets extra en kijk wat er gebeurt.

Zoals gezegd: het werkt niet altijd maar wel vaak, en je hebt in elk geval iets leuks te bestuderen. Doe er je voordeel mee, zou ik zeggen.

 

* In mijn boek “Je bent sprekend je lichaam” worden territorium en afstand in samenhang met lichaamstaal uitgebreider beschreven: Je bent sprekend je lichaam

* Voor degenen die geïnteresseerd zijn in nog wat achtergrondinformatie: hier is een interview te lezen met Edward Hall, de antropoloog die destijds de onderverdeling in zones voor het publiek duidelijk maakte: http://www.csiss.org/classics/content/13