Non-verbale communicatie als tool bij sollicitaties

non-verbale communicatie

Non-verbale communicatie:

Ze was de perfecte kandidaat voor de functie: vriendelijk, verzorgd, goed opgeleid, vaardig in het gesprek en een paar knappe referenties. Nog niet zoveel ervaring en over non-verbale communicatie moest ze nog een en ander leren, maar dat woog niet op tegen de voordelen. Was ze geschikt voor de functie van vertrouwenspersoon bij een grote zorginstantie?

Een van de leden van de sollicitatiecommissie was eerder die ochtend wat verlaat. Hij reed achter een andere auto de parkeerplaats op; gelukkig reed de auto vóór hem vlotjes door. Hij parkeerde zijn auto en zag hoe de auto vóór hem een rij verderop parkeerde. De vrouw die uitstapte keek niet om naar haar auto, die ver over de streep van het vak stond en dus twee parkeerplaatsen bezet hield. Geen misdrijf, maar netjes was het ook niet.

Dat is nou ook toevallig

Hij volgde haar op enige afstand naar de ingang van het kantoor en zag dat ze de deur achter zich liet dichtklappen terwijl er iemand vlak achter haar naar binnen ging. Ze keek niet op of om. Waarschijnlijk had ze haast, bedacht hij. Bij de garderobe groette hij haar vriendelijk, waarop ze hem bekeek alsof hij een insect was en een verplicht ‘goedemorgen’ mompelde. Heel anders dan toen ze een kwartier later voor de commissie verscheen en hem met een stralende glimlach een hand gaf zonder enige blijk van herkenning.

Thuis ben ik heel anders dan op het werk

Voor de meeste mensen is er een verschil tussen hoe ze zich thuis gedragen of op het werk zowel in gewone als in non-verbale communicatie. Lekker in je joggingpak onderuit op de bank met een wijntje is niet iets wat snel op het werk gebeurt. Ook het neuspeuteren, krabben aan bepaalde lichaamsdelen, boeren en winden zijn uitingen die meestal in de privésfeer worden verricht. Gelukkig maar en en ook best fijn voor collega’s.
Maar bepaalde gedragingen komen voort uit karakter en zijn slecht of slechts tijdelijk te verdoezelen: tijdens een sollicitatiegesprek bijvoorbeeld. Natuurlijk zet iedereen zijn beste beentje voor en zal zich inlezen op de website van het bedrijf waar de sollicitatie plaatsvindt, om goed voorbereid te zijn.

Ik ben 33 jaar en doe Donald Duck na

Steeds meer bedrijven hanteren vaste scripts voor sollicitanten: een cv volgens een bepaalde structuur opgemaakt en ingevuld; een pitch volgens vooraf opgegeven criteria. Non-verbale communicatie komt er meestal maar weinig aan te pas. En waar het nuttig kan zijn voor het bedrijf om cv’s met een uniforme stijl en indeling te beoordelen, al was het maar vanwege de tijdwinst, daar kan het hanteren van vooraf gekaderde presentaties leiden tot ingestudeerde en zelfs krampachtige stukjes theater.

Ik ben veel te goed voor mijn zwakke kanten

Zorg dat de termen ‘passie’, ‘hands-on mentaliteit’, ‘geen negen tot vijf-type’, ‘teamplayer’, ‘proactieve houding’, ‘stressbestendig’ en ‘resultaatgericht’ in je presentatie zijn verwerkt, geef een voorbeeld van hoe je vorige werkgever van de ondergang werd gered door jouw adequate handelen, noem een paar zwakke punten om eerlijk te blijven (“Soms werk ik te lang door en heb niet in de gaten dat het al pauze is” en “Ik heb nog wel eens de neiging om een collega te corrigeren als ik zie dat het werk niet goed gedaan wordt”) en je komt al een heel eind.

De nieuwe kleren van de keizer

Op die manier kan de meest asociale narcist als ‘geschikt’ door de procedure rollen: de criteria zijn bekend, ze hoeven alleen even stevig uit het hoofd geleerd te worden. Dat kan de oorzaak zijn van een groot personeelsverloop: men houdt het op de lange duur niet vol. Waarna de bazen de deskundige koppen bij elkaar steken en besluiten dat er nog meer uniformiteit en strakkere criteria moeten komen, om de ongeschikte kandidaten in een vroeg stadium uit te filteren. Veel mensen zien dit, en bijna niemand doet er iets aan.

Hoe steekt de sollicitant werkelijk in elkaar?

Wie bereid is voorbij de gebaande paden te kijken en luisteren, heeft een voorsprong; en vaak een zeer winstgevende. Degene die de uit het hoofd geleerde en gewenste antwoorden even laat voor wat het is en op een paar andere dingen let, ziet en hoort meer van de sollicitant; en maakt gebruik van non-verbale communicatie. Die geeft zich namelijk bloot in de zaken die buiten de scripts en vaste gedragsregels passen, zoals in het voorbeeld hierboven. Natuurlijk is het niet altijd mogelijk om iemand bij de hoofdingang of parkeerplaats te posteren om te zien hoe de kandidaat parkeert, de jas ophangt of de deur opent, maar er zijn aardig wat mogelijkheden om nét dat beetje meer te weten te komen om meer inzicht te krijgen in de sollicitant.

Hebt u ook hibiscusthee?

Let qua non-verbale communicatie eens op hoe de kandidaat omgaat met de zogeheten zijdelingse situaties; hoe reageert iemand op de vraag “Kopje koffie of thee?” en hoe voert hij of zij het ritueel van al dan niet suiker en melk toevoegen, roeren en drinken uit? Op welke momenten neemt iemand een slok: is dat wanneer er net een vraag gesteld is? Of op de momenten dat iemand anders aan het woord is? Wordt er tijdens het drinken gekeken naar de ander, of is de aandacht geheel geabsorbeerd door de kleur van de thee? Met andere woorden: hoe verdeelt iemand zijn aandacht en in hoeverre is dat essentieel voor de functie waarop wordt gesolliciteerd?

Zullen we op de grond gaan zitten?

Hoe en wanneer gaat de kanditaat zitten? Hoe komt hij binnen en hoe vertrekt hij? Wat doet ze met haar handen, tas, kleding, stoel, haar, knopen, ritssluitingen, trouwring, horloge, halsketting? Hoeveel ruimte neemt hij in beslag? Hoe is zijn handdruk? Zit ze minutenlang luid in haar kopje te roeren terwijl er iemand aan het woord is? Kortom: let op de dingen waar anderen niet op letten en je komt veel meer te weten.

Waarom hebt u een foto van een onthoofding aan de muur?

Sommige werkgevers hebben het begrepen en durven buiten de gebaande paden te wandelen. Wat doen ze met non-verbale communicatie? Zij hangen een foto van Hitler aan de muur en wachten op de kandidaat die er niet alleen af en toe schichtig naar kijkt, maar ook vraagt. Waarom hangt juist die foto daar? (waarnemingsvermogen, nieuwsgierigheid en lef om vragen te stellen). Of ze leggen een theelepeltje bij de poot van de stoel waarop de kandidaat komt te zitten. Vervolgens kijken ze of hij/zij het opraapt (opmerkingsgave, initiatief, zorgvuldigheid). Ze stapelen een paar verhuisdozen op in de hoek van de ruimte waar het gesprek plaatsvindt. Daarna wachten ze of er een vraag daarover komt. Ze spreken met een collega af dat die hen midden in de sollicitatie belt en kijken hoe de kandidaat daarmee omgaat. Vooral wanneer het telefoontje lang duurt en over niet ter zake doende privédingen gaat.

Non-verbale communicatie: pure winst

De investering in tijd (en eventueel geld als het een training betreft) is goud waard. Voor het leren waarnemen en interpreteren van non-verbale communicatie levert dit bijna altijd dubbel en dwars op. Als je weet waarop je kunt letten tenminste. En je meerdere signalen kunt combineren. Als je weet wat je wel of niet kunt interpeteren en hoe je dat doet heb je als werkgever een groot voordeel. En gelijk ook de sollicitatieprocedures een stuk interessanter en leuker gemaakt. Als je daarnaast uitkijkt om niet in de val van populaire interpretaties te tuimelen maar in plaats daarvan de context, frequentie en duur van de signalen mee te wegen, ben je spekkoper.

Dan kun je die toneelscripts en cv-sjablonen er gewoon bij doen: dat houdt het een beetje uniform.

Lees ook: Communicatie: Ik weet het zeker, dus het klopt!