“Je moet het gewoon loslaten”

 

Laatst hoorde ik het weer iemand zeggen: “Joh, gewoon geen aandacht aan besteden!” Degene die hiermee werd aangesproken nam de gelaatsuitdrukking aan die vaak gepaard gaat met dit soort dooddoeners: enigszins vermoeid, verbijsterd, verveeld. Ik meende hem te zien denken: “Ja, ja: gewoon loslaten hè? Was het maar zo eenvoudig.”

Beste stuurlui van de koude grond
Het woord ‘gewoon’ wordt vaak toegepast door psychologen van de koude grond en de stuurlui aan wal. Toen ik vroeger veel te dik werd en enigszins wanhopig het ene dieet na het andere probeerde, kreeg ik veel ‘gewoon’-adviezen.

  • “Gewoon groente, zó uit het water, één aardappeltje en een klein stukje vlees. O, en géén jus natuurlijk. Val je binnen de kortste keren af.”
  • “Gewoon minder eten, meer bewegen; val je vanzelf af.
  • “Als je nou gewoon vier keer per week gaat hardlopen, vliegen de kilo’s eraf”

Dit werd dan altijd met een aan zekerheid grenzende autoriteit gezegd en – dat vind ik het meest interessante – praktisch altijd door mensen die zelf nog nooit overgewicht hadden gehad of die er nog steeds mee kampten. Dat ene woordje ‘gewoon’ blijkt kennelijk nog een andere wijsheid in zich te herbergen. Let er maar eens op wanneer iemand het gebruikt, of wanneer je het zelf gebruikt. De nonchalance waarmee het wordt uitgesproken compenseert waarschijnlijk een vorm van onvermogen. Dat het vrijwel altijd ondoordacht is (immers: als het ‘gewoon’ zo simpel was, had niemand een probleem) hindert kennelijk niet.

Mensen die roken en ermee willen ophouden kennen het verschijnsel vrijwel allemaal. Zelf zijn ze allang tot de ontdekking gekomen dat de rookverslaving nogal complex is en dat niet alle manieren om te stoppen voor iedereen hetzelfde werken. En altijd is er wel een lolbroek in de zaal die roept: “Stoppen met roken is heel eenvoudig: gewoon geen sigaret meer aansteken!” Ook hier is het woord ‘gewoon’ de aanwijzing van onwetendheid of – iets milder gezegd – naïviteit.

Wat mensen zeggen en wat mensen doen
Mensen zeggen dingen en vervolgens doen ze dingen. Het is vrij eenvoudig om te zien of die twee overeenkomen. Vaak is dat niet het geval. “Ik bel je nog wel,” blijkt in veel gevallen een beleefdheidsleugen te zijn. “We moeten nodig weer eens afspreken,” idem, en die verraadt zich al door het woord ‘moeten’ in de zin. Ook de ‘achterafsmoezen’ geven aan dat veel mensen andere dingen zeggen dan ze doen:

  • ‘Met de kennis van nu, zou ik toen …’
  • ‘Ik wilde je nog bellen, maar er kwam iets tussen’
  • ‘Ik wilde je nog bellen maar wist je nummer niet meer’
  • ‘Ik wilde je een geurtje cadeau doen maar wist je favoriete merk niet’
  • ‘Ik wilde… maar… ik zou … en toen …’

Wat tot de verbijsterende gewaarwording kan leiden dat veel mensen maar wat roepen, of herhalen wat ze hebben gelezen en gehoord. Of iets zeggen omdat zo’n beetje iedereen het zegt. Een bekend fenomeen is de ‘Iedereen is voetbaldeskundige’-hype bij belangrijke voetbalwedstrijden. Of hele volksstammen die weten wat er moet veranderen in de politiek, de economie, op de snelweg en in de kansenwijken waar homo’s in elkaar worden geslagen.

Dat moeten andere mensen zijn dan degenen die bij ongelukken langzamer gaan rijden en aldus een ‘kijkersfile’ veroorzaken; of dan degenen die met open mond aan de waterkant staan te kijken hoe iemand verdrinkt…

Of zouden het dezelfde mensen zijn?

Gewoon goed kijken wat iemand zegt en vervolgens doet
Er is een eenvoudige manier om te weten of je werkelijk met een deskundige te maken hebt, de eerstvolgende keer dat je weer een op zelfzekere toon uitgesproken advies krijgt: luister naar wat iemand zegt, en kijk vervolgens wat diegene doet of deed; vooral op het gebied waarvoor het advies luidt.

Dus wanneer iemand je vertelt hoe je gemakkelijk rijk kunt worden, kijk dan naar de rijkdom van die persoon. Verzeker je ervan dat de ‘dieetdeskundige’ die jou afslanktips geeft ook daadwerkelijk zelf is afgevallen of anderen aantoonbaar heeft geholpen bij het afvallen, anders doe je je gezondheid tekort.

Heel simpel
Of degene die voortdurend roept hoe simpel en maakbaar je leven is – het liefst met een kreet als ‘geluk is een keuze’ erbij – kijk dan eens naar hoe deze persoon leeft: is hij of zij werkelijk blij? Of blijft het bij anderen toeroepen hoe ze het moeten doen en huilt zo iemand zichzelf ’s avonds in slaap? Met andere woorden: kan zo iemand het jou voordoen? Of is het wensdenken – ‘als ik dit maar lang en hard genoeg roep, geloven ze me hopelijk, en geloof ik mezelf hopelijk ook en zal het ooit misschien lukken”?

Een goede bokstrainer hoeft zelf geen bokskampioen te zijn, maar wel in staat zijn om een ander kampioen te helpen worden. Zoiets is heel gemakkelijk te achterhalen.

Wellicht leuk om in je achterhoofd te houden wanneer iemand zegt: “O, je moet het gewoon loslaten, dan is het zo over.”

Of wanneer een politicus zegt: “U hoeft zich geen zorgen te maken. Er is in principe niets aan de hand.”

Gewoon negeren
De betere communicators die ik ken, zeggen allemaal extra op hun hoede te zijn bij uitspraken die ‘gewoon…’ of ‘dat is heel eenvoudig…’ bevatten. Meestal komt er dan iets ondoordachts uit, een generalisatie (iedereen, altijd, nooit, alle), intellectualisatie (dat is hetzelfde als een generalisatie maar dan met ‘lesgeefbonus’: “het zit namelijk zo in het leven…”) of soortgelijke truc. Met andere woorden: het woordje ‘gewoon’ is een alarmbelletje geworden.

Gewoon heel eenvoudig
En waar het gebruik van ‘gewoon’ weinig kwaad kan indien het gaat om boos zijn op iemand (‘Gewoon negeren! Simpelweg geen aandacht aan besteden’), of een wijnvlek in een trui (‘Gewoon een nacht in koud water, dan met bloed van een eland uitsoppen en eekhoorntjesbrood verkruimelen boven de wijnplek: heel simpel!’), daar kan het een probleem vormen als het gaat om medisch advies (‘Gewoon een glas warme melk voor het slapen gaan, dan gaat die pijn in je borst en linkerarm en die benauwdheid vanzelf over’) of andere belangrijke zaken. Natuurlijk heeft iedereen de verantwoordelijkheid voor zijn/haar eigen leven en om al dan niet de beslissing te nemen om naar het ‘gewoon-advies’ te luisteren. Het is alleen handig als je weet waarop je moet letten, en een beetje extra alert bent wanneer je het woord ‘gewoon’ in een advies hoort.

Het is gewoon heel simpel: als je erop let, zie je het vrij vaak voorbij komen.