De infantilisering van Nederland

Naast dat ik het leuk vind om te bewonderen en me te verwonderen, mag ik me ook graag verbazen. En waar ik me de laatste tijd steeds meer over verbaas is de infantilisering zoals die meer en meer opkomt in de communicatie van politiek en media.

Eufemismen, downplay en afleidingen
Werd vroeger nog gesproken van ‘een leugen’, of desnoods ‘een aperte leugen’ als de academische achtergrond bevestigd of gepretendeerd moest; tegenwoordig heeft men het over ‘jokken’. Kinderen van acht of negen heten ineens kindjes, vrouwen wensen elkaar in de ster-reclame “a happy period” als ze ongesteld zijn en friswitte cartoonmannetjes met Captain Iglo-stemmen glijden met spuitbus en ander groot materieel onze slokdarm door, om in de maag de gavisconale strijd aan te gaan met al die stoute maagsappen. Ze winnen altijd, die mannetjes, maar dat kon je op voorhand al zien aan die gezagsgetrouwe koppen.

In een woud van verzachtingen, waarin achter elke boomstam een zalvend synoniem voor een hard woord van de werkelijkheid ligt verscholen, is het goed toeven voor de mensen die gerustgesteld willen worden. Politici en mediamensen spelen daar slim op in en leggen achter steeds meer bomen in dat eufemismenbos allerlei synoniemen.
Voor wie in de politiek, reclame, media of anderszins sturend orgaan wil werken een paar tips. Als je empathie wilt opwekken of tenminste de pil wilt vergulden, is er een aantal punten in de communicatie dat je kunt gebruiken:

  • Verkleinwoorden
  • Verzachtingen
  • Downplay
  • Afleiding

Verkleinwoorden
Dit is de makkelijkste van het stel: je verkleint de woorden – zo simpel is het. Man wordt mannetje, vrouw wordt vrouwtje, samen lunchen of dineren wordt ‘een vorkje prikken’, enzovoort. Als je bang voor iemand bent, of je wilt niet dat hij of zij merkt dat je tegen hem/haar opkijkt, verklein je de naam. Harm wordt Harmpje, Ed wordt Edje, Karin wordt Kaatje, et cetera.

Verzachtingen
In plaats van kanker ‘de grote K’ zeggen, ‘ontslapen’ in plaats van gestorven. Eufemismen zijn een goed voorbeeld van verzachtingen/verbloemingen. In hun onvermoeibare zucht naar correctheid heeft het zelfbenoemde ‘weldenkende’ deel van Nederland voor buitenlanders die in Nederland verblijven steeds correctere oplossingen.  Het woord ‘gastarbeider’ wordt allang niet meer gebruikt en is via buitenlandse werknemer, medelander en andere angst-sprongen verworden tot een speeltje van de populistische zowel als de behoudende kant van media en politiek. Een soort wedstrijd in wie het meest omfloerst kan aanduiden dat het gaat om Portugezen, Polen, Turken, Marokkanen of welke buitenlanders dan ook.

Downplay
Dit verschijnsel houdt in dat het allemaal niet zo’n vaart loopt en dat er een oneindige stroom van verzachtende omstandigheden en afleidingen wordt aangereikt om de angel uit het onderwerp te halen. Geliefd speeltje van mensen die sowieso graag discussiëren en/of strijden; meestal met een machts- of autoriteitsprobleem als onderliggende motivatie.
Degene die inbreekt kan er volgens de downplayer nooit iets aan doen, want slechte jeugd, te krappe schoenen, onwillige kat thuis of verkeerd geschoolde huisarts. Alles, behalve verantwoordelijkheid bij degene die de keus maakt.

Afleiding
Nout Wellink. Als je deze man ziet en hoort, hoef je verder geen uitleg wat afleiding in communicatie betekent. Het is een downplay in het kwadraat, en dan voor zichzelf.

“Amerika heeft het gedaan, die zijn ermee begonnen, zij doen het óók hoor, en als je kijkt naar Amerika is het niet zo vreemd dat hier ook wel eens gebeurt wat aanvankelijk in Amerika begon en daar nog steeds wordt gedaan.”

Dat is in het kort wat hij vertelde voor de commissie De Wit over het al dan niet voldoende informeren van de regering door de Nederlandsche Bank. “Amerika” staat hier symbool voor alle afleidingen die hij gebruikte. Het lag aan iedereen, behalve aan hem. In het verslag van een deel van de verhoren in de parlementaire enquête door Commissie De Wit, kun je dit zelf nog eens rustig doorlezen. Sowieso is deze PDF een parel van onderliggende, verborgen agenda’s; wat de reden is dat ik Wellink in dit voorbeeld noem. De PDF kun je hier vinden:

http://www.tweedekamer.nl/images/02122011-OV45-Wellink_tcm118-226766.pdf
(
helaas verwijderd van de site tweedekamer.nl. U zult mij op mijn woord moeten geloven)

Met wat kennis van zaken en dit setje instrumenten – verkleinwoorden, verzachtingen, downplay en afleidingen – kun je prima een politieke partij overeind houden of een nieuwsbulletin beginnen. Of ‘iets’ in de communicatie gaan doen natuurlijk …

We begeven ons voor de strekking van dit artikel even naar de studio van 2Morgen, waar presentator Dieter-Jan Vagens en politiek commentator Vrees Loonman praten over de gebeurtenissen in de tweede kamer vandaag.

Dieter-Jan (kijkt olijk de camera in):
Nou Vrees, dat was me nogal niet een tumult vanmiddag in de tweede kamer, is het niet?

Vrees (lacht toegeeflijk; een beetje zoals Adriaan om de grollen van clown Bassie lacht):
Jaha, dat kun je wel stellen, Dieter-Jan; het was me een herrie dat het een aard had. Peerd Gilders begon ineens heel hard te praten!

Dieter-Jan (fronst diep):
Dat moet me nogal wat stof hebben doen opwaaien daar zeg!

Vrees (werpt handvol A4-tjes in de lucht en wappert zichzelf quasi koelte toe)
Nou, dat is nog zacht uitgedrukt. De hele kamer was in rep en roer. Peerd Gilders had Jokkebrok gezegd tegen Hark Pruttel – onze minister-president – en die werd boos joh!

Dieter-Jan (mond in volmaakte ‘O’ gevormd, wenkbrauwen bijkans op het achterhoofd en handen wrijvend ineengeslagen)
Jeetje mina! Echt?

Vrees (toegeeflijk enigszins meegaand knikkend want hij begrijpt de verslagenheid van Dieter-Jan natuurlijk drommels goed)
Echt, Dieter-Jan. Hark Pruttel zei dat Peerd Gilders zelf een groot liegebeest was, en nou: toen was de boot natuurlijk goed aan, dat begrijp je.

Dieter-Jan (met gekruiste knietjes en twee handen in het kruis):
O grutjes, wat moeten onze kijkertjes hiervan denken? En gebeurde er nog een spannend avontuur, Vrees?

Vrees (empathisch meeplassend met Dieter-Jan):
Nou, je wilt het niet weten, maar ik vertel het je toch maar, met de kijkcijfers in het achterhoofd, haha; Nivo Knopspelden zei dat hij het als de wiedeweerga aan zijn vrindjes zou vertellen, Kanarie Flop zeeg fluks neer op de knieën en Jolande Natrap heeft wel vier stekkers uit contactdozen getrokken: Stoker Bidi kon ze bijna niet snel genoeg uit de kast trekken, om het zo maar eens te zeggen en als je begrijpt wat ik bedoel, hahahahahaha!

Dieter-Jan (trappelend op de grond liggend):
We komen straks terug met Krijs Praatjesmaker, die ons gaat laten zien dat er niets klopt van welke verkiezing dan ook, omdat u – de kiezer – zelf niet kunt denken, en dat het allemaal een grote leugen is dat het slecht gaat met de PVDA. Maar nu eerst naar de sport.

Lekker flauw natuurlijk, dat gespeel met namen. Maar het is, naast het gedraai en gekonkel van de politici en het hysterische gekir met overspannen stemmen in de reclames, een van de manieren waarop communicatie gebruikt wordt om stemming te maken. Net zoals ik dat in dit stukje doe natuurlijk.

Ik moest er even aan denken toen ik een e-mail wilde versturen met het woord ‘bijlage’ erin. Ik kreeg de melding: “Oeps Google Chrome kan de pagina niet vinden!”. Oeps dus. Jeetje toch, dacht ik; hemeltjelief, grutjes nog aan toe.

De internetbrowser Firefox maakt het nog wat erger en zegt; “dit is genant” als iets niet gevonden wordt. En genant is het inderdaad. Dat klopt.

Stelletje jokkebrokjes.