Lichaamstaal: je tenen als richtingaanwijzer

 

In een gesprek tussen twee mensen wordt gesproken, geluisterd, gevoeld, gekeken … en indien we ons wat meer hebben verdiept in de non-verbale aspecten van een gesprek (of daar van nature al op bedacht zijn) beluisteren we extra boodschappen, signalen tussen de regels door. Gaan we nog een stap verder dan letten we op houding, gebaren, ademhaling, blikrichting, kortom: op de lichaamstaal en andere non-verbale communicatie.

De mate van aandacht
Een van de dingen die beter zijn waar te nemen met enige kennis van lichaamstaal is de mate van aandacht die onze gesprekspartner op dat moment heeft voor ons en voor wat we vertellen. Ook hier maak ik weer graag het onderscheid tussen de ‘verjaardagsfeestjesduiding’ en het werkelijk doorgronden van de signalen van anderen. Met de verjaardagsfeestjesduiding bedoel ik de man of vrouw die wel eens een boekje heeft gelezen over lichaamstaal en met aan zekerheid grenzende autoriteit zegt: “Hij liegt. Ik kan dat zien omdat zijn blik van linksonder naar rechtsboven ging.” Aangezien er vaak niemand in het gezelschap is die de bewering kan weerleggen, wordt deze aangenomen of verworpen, al naar gelang de reputatie van zo iemand. Gelukkig zijn het vaak mensen die sowieso overal verstand van hebben; dat plaatst een en ander weer in perspectief.

Mitsen en maren
De andere duiding – dat wil zeggen: de duiding die na enig bestuderen, nadenken en oefenen tot stand komt, staat bol van de twijfels, mitsen en maren. Met het duiden van non-verbale communicatie is het zinvol om een slag om de arm te houden; juist omdat het niet altijd even gemakkelijk is te controleren. Houd dus vooral ‘zou kunnen’, ‘eventueel’ en ‘wellicht’ in het achterhoofd en immense vreugde bij het bestuderen van lichaamstaal zal je deel zijn.

Terug naar de aandacht of het ontbreken daarvan bij je gesprekspartner. Signalen die voor de hand liggen zijn:

  • op het horloge kijken
  • de andere kant op kijken
  • zenuwachtig met voorwerpen schuiven
  • op de stoel heen en weer wiebelen
  • armen en/of benen over elkaar slaan

En inderdaad kunnen al deze signalen betekenen dat onze gesprekspartner wellicht minder geïnteresseerd is in ons verhaal dan hij of zij ons wil laten denken. Toch is dit niet altijd het geval. Advocaat van de duivel spelend zou je het volgende kunnen overwegen:

Wat als iemand op zijn horloge kijkt en denkt: “Verdorie, wat vliegt de tijd: net terwijl jij(!) zo’n interessant verhaal vertelt”?
En wat als iemand de andere kant op kijkt om even haar gedachten te ordenen?
Hoe zit het met mensen die van zichzelf erg druk en beweeglijk zijn, pijn of irritatie ergens hebben of anderszins de neiging hebben om met dingen te schuiven of zelf op hun stoel heen en weer te schuiven?
De persoon die het koud heeft, of die even in zijn eigen gedachten wil vertoeven om te overwegen wat jij zojuist vertelde, slaat misschien de armen en/of benen over elkaar terwijl ze vol aandacht is voor wat jij nog meer hebt te vertellen.

Interesse aflezen
Maar inderdaad: bovenstaande handelingen kunnen ook betekenen dat men niet zo geïnteresseerd is in wat je vertelt.

Wat ik dan als de meer betrouwbare signalen van gebrek aan aandacht bij je gesprekspartner beschouw, zijn allereerst de overduidelijke signalen als:

  • op een telefoon kijken of, nog erger, deze opnemen
  • met iemand anders beginnen te praten
  • iemand anders laten ‘inbreken’ in een gesprek, en daar ook op ingaan
  • ineens over iets heel anders beginnen

Er zijn er veel meer, maar deze zijn vrij veel voorkomend. Er is natuurlijk een verschil tussen: “Het kan zijn dat mijn telefoon zo gaat; ik neem hem dan even op omdat de garagehouder belt wanneer mijn auto is gerepareerd.” Of: “Als ik een sms-bericht krijg, kijk ik even om te zien of mijn dochter goed is aangekomen, oké?” En het midden in het gesprek op een mobieltje beginnen te toetsen of deze opnemen wanneer er wordt gebeld en een gesprek aangaan dat ook een uur later had gekund. Wat iemand dan eigenlijk tegen je zegt is:

“Ik vind wat jij vertelt minder belangrijk dan wat ik van dit telefoontje verwacht.”

Horken en horkinnen
Bij het laten inbreken in een gesprek is dat zo mogelijk nog duidelijker. Er zijn horken en horkinnen die het geen enkel probleem vinden om dwars door een gesprek heen te schetteren en met een van beiden beginnen te praten. Soms kan er nog een minzaam knikje tegen de buitengeslotene vanaf, maar meestal moet die zichzelf maar redden. Deze onbeschoftheid is slechts te pareren door een duidelijk “Kun je heel even wachten? Wij waren net in gesprek.”
Veel interessanter is de reactie van je gesprekspartner: trapt hij erin en laat hij het gesprek overnemen door de inbreker? Of zegt hij “Ik kom straks bij je, ik ben even in gesprek met hem/haar”? Of, nog interessanter: kijkt hij je enigszins verontschuldigend aan, maakt een hulpeloos gebaar met de handen en gaat alsnog in gesprek met de ander? Ook dan is de boodschap naar jou toe duidelijk:

“Ik vind wat jij vertelt minder belangrijk dan wat hij/zij te vertellen heeft.” Of: “Ik durf geen grenzen te stellen dus degene met de grootste bek en het minste fatsoen krijgt het woord. Sorry.”

Al met al heel wat signalen en mogelijkheden om tegen alles wat de ander zegt in te ontdekken hoe interessant jij of je verhaal werkelijk zijn voor die ander. Nogmaals: niet altijd even betrouwbaar, maar met een beetje gezond verstand kom je daar wel uit.

Een eenvoudig te herkennen richtingaanwijzer
Er is nog een signaal dat vaak redelijk betrouwbaar is, en het is zo eenvoudig dat het bijna altijd over het hoofd wordt gezien. Let de volgende keer tijdens een gesprek eens op waar de tenen van je gesprekspartner naar toe wijzen. Voeten zijn namelijk uitstekende richtingaanwijzers: ze vertellen ruimschoots voordat hun eigenaar dat doet waar ze heen zouden willen. Dit geldt in mindere of meer mate ook voor schouders, handen, kin en knieën.