Non-verbale compensatie: territoriumgedrag op papier

  • 2

Non-verbale compensatie: territoriumgedrag op papier

Category : Blog

 

Een van de leukste en meest dankbare aspecten om te bestuderen in non-verbale communicatie vind ik compensatiegedrag. Nog afgezien van wat er gecompenseerd wordt, is het erg interessant te ontdekken waarom mensen compenseren en – in het kader van mijn onderzoek – op welke manieren ze dat doen. Het geeft veel om over na te denken wanneer je er eenmaal op let, en ook wel wat herkenning hier en daar. Tenminste als je bereid bent ook in de spiegel te kijken naar je eigen gedrag en niet alleen anderen vertelt wat ze doen of zouden moeten doen.

Als dat je lukt, kun je een hoop plezier beleven aan dit onderdeel van non-verbale communicatie. Vooral het herkennen van territoriumdrift biedt onverwachte voordelen.

Een aantal vormen van compensatiegedrag

  • Met de benen ver uit elkaar staan
  • Overdreven veel geurstof gebruiken (parfum, deodorant, aftershave)
  • Hard, veel en snel spreken (anderen overstemmen) en/of anderszins lawaai maken
  • De aandacht voortdurend op jezelf vestigen (kijk eens wat ik kan, doe, ben; vind mij goed)
  • Spullen van jezelf vergeten / achterlaten; liefst ergens waar ze in de weg staan
  • Zelf in de weg staan (in de deuropening, arm/hand tegen de deurpost zodat iemand moet vragen er langs te kunnen)
Oud besje tegen Hell’s Angel: “Ga ’s aan de kant jongen, met je brommer”

 

Hilarische taferelen
In de lessen non-verbale communicatie die ik gaf, ruimde ik altijd tijd in voor het spelen met compensatie- en territoriumgedrag. Dit leidde soms tot hilarische taferelen wanneer iemand die veel territoriumdrift vertoonde, door de andere cursisten (op onderlinge afspraak) compleet werd genegeerd of juist teruggedrongen (non-verbaal). Aan de hand van de reacties was goed te zien hoe verankerd zulk gedrag kan zijn, en hoe opgelucht iemand vaak is nadat hij/zij de eigen compensatiedrang herkent, uiteraard met de nodige hulp en handvatten om het op te lossen of te verminderen.

Een vorm die vaak niet als zodanig wordt herkend, die subtieler is maar ook zeker leuk om te bestuderen is territoriumgedrag op papier.

Mijn A4-tje!
Sommige mensen willen overal op schrijven. Op wc-deuren (‘Gerrit was here’) stortbakken, hun tas, andermans tas, hun auto, tramhaltes, trams enzovoort. Ook handtekeningen en schrijfwijzen kunnen veel vertellen over de mens die ze gebruikt.

Er zijn mensen met een klein, priegelig en onleesbaar paraafje waar anderen enorme krullen, grote letters en flinke uithalen met dubbele punten en strepen erachter, eronder en eromheen gebruiken. Sommige mensen hebben genoeg aan een paar regels; anderen schrijven halve boekwerken, met bijlagen en nazendingen.

Compensatiedrang
Bij deze vorm van ruimte innemen, is er soms sprake van compensatiegedrag. Je zou de vraag kunnen stellen: ‘Waarom neemt iemand zoveel ruimte in op papier?’ Hoewel het erg opdringerig kan overkomen als mensen nadrukkelijk veel ruimte innemen, is het vaak een uiting van zich klein voelen. Immers: iemand die van zichzelf vindt dat hij de ruimte wel krijgt die hem toekomt, hoeft dit niet nog eens extra op papier te doen. En, zoals bij veel van de voorbeelden in non-verbale communicatie, is het vaak de enige of beste manier die het onderbewustzijn heeft kunnen bedenken. Kort gezegd: het is een (onbewust) aangeleerde strategie om kleinheid te compenseren.

Onbewuste compensatie
Ook is het mogelijk dat iemand zich bij voorbaat bedreigd of onveilig voelt, wederom vanuit het zich klein voelen. Elk territorium dat hij betreedt, probeert te ‘betwisten’ of veroveren door voornoemd gedrag. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, hebben mensen die veel schriftelijke ruimte innemen (net als mensen die veel ruimte innemen door middel van lichaam, attributen, kleding etc.) niet zo’n enorm groot zelfvertrouwen. Er wordt iets gecompenseerd dat zich niet zo groot, vertrouwd, sterk of eigenmachtig voelt.En hoewel zo’n strategie voor een tijdje weleens werkt, komt men er toch later vaak mee in de knel.

Tegengestelde verwachtingen
De ontvanger van een brief, mail, tekst, formulier of iets dergelijks, die wordt geconfronteerd met een enorme hoeveelheid informatie, voelt zich wellicht wat overstelpt door die hoeveelheid en reageert, al naar gelang de aard van het beestje, geprikkeld, geschrokken; hij deinst wat terug of begint zelf veel ruimte in te nemen. Als je er vanuit gaat dat het doel van veel schriftelijke ruimte is, de ander te laten weten dat jij niet klein bent maar best heel groot (erkenning of waardering), bereik je dat op een veelal negatieve manier en krijg je vaak tegengestelde reacties in plaats van waardering of erkenning. In plaats van toenadering wordt dus vaak afwijzing bereikt met deze strategie. En zolang het onbewust gebeurt, is er geen sprake van een bewuste strategie, maar van een onbewuste (overlevings)strategie.

Overigens geldt ook voor de ‘ontvanger’ dat het gehele proces vaak onbewust verloopt. Hij raakt geprikkeld maar denkt dat het door de drukte of door de warmte komt, terwijl ondertussen zijn onderbewustzijn signalen geeft: “Kijk uit! Ze dringen je territorium binnen en betwisten dit”.

Geprikkeld, maar waardoor?
Met dit in je achterhoofd kun je vaker verklaren hoe het komt dat een tekst je negatief kan prikkelen, terwijl er ogenschijnlijk niets vreemds aan is te ontdekken. Mocht je zelf erg aanwezig zijn in je teksten: overal een antwoord op willen hebben, enorme lappen tekst kwijt willen aan anderen, dan heb je een gelegenheid om eens te kijken wat de onderliggende motivatie is.

Uiteraard geldt dit niet voor proza, poëzie of literaire uitingen; hoewel ook die vaak meer tekst bevatten dan nodig. Het gaat hier echter om de uitwisseling van informatie.

Leuke oefening:

  • Wanneer je normaal gesproken erg klein en/of beknopt schrijft en slechts zelden op informatie van anderen inhaakt; doe het eens een uurtje anders en schrijf meer, groter, aanweziger. Kijk wat het bij je oproept
  • Andersom geldt: wanneer je erg aanwezig bent in je teksten, overal over meeschrijft, op alles en iedereen reageert, groot schrijft en/of veel tekst gebruikt: doe het eens een uurtje anders –  schrijf minder, kleiner, minder aanwezig

Het leuke van de oefening is dat hij tweeledig werkt:

  • ten eerste leer je een onderliggende motivatie kennen bij jezelf
  • ten tweede begrijp je de neiging van anderen (om al dan niet heel aanwezig te zijn in tekst) veel beter

Tel uit je winst!

 


2 Comments

Rob Floris

10 juli, 2012 at 1:53 pm

Hey Ed, fraai artikel over compensatiegedrag. Zet me aan het denken waarom ik eigenlijk steeds meer en langer wil schrijven. Bedankt voor de oefeningen. ik zal er eens mee gaan worstelen en wellicht volgen er dan vanzelf wat inzichten ….

Sandra van Schaverbeek

10 februari, 2013 at 12:08 pm

Territoriumgedrag: doet me wel denken. Als oefening ga ik minder “liken” op Facebook en ben ik benieuwd wat het me oplevert. Dank voor het leuke artikel.

Leave a Reply